Bosna Hersek’in Bilge Lideri Aliya İzetbegoviç Kimdir?
Eski Yugoslavya döneminde iki kez cezaevine giren, ardından Bosna Hersek’in bağımsızlık mücadelesine liderlik eden, 23 yıl önce hayata gözlerini yuman ülkenin ilk Cumhurbaşkanı Aliya İzetbegoviç, fikirleri, ahlaki tavrı ve verdiği mücadeleyle hafızalardaki yerini koruyor. Boşnak halkının dini ve milli bilincini yaşatmak için büyük çaba harcayan İzetbegoviç, gençlik yıllarından itibaren Boşnakların ülkedeki diğer halklarla eşit haklara kavuşması için mücadele etti. 1990’larda Sırp ve Hırvat güçlerinin Bosna Hersek’i bölüşme ve işgal girişimlerine karşı verilen bağımsızlık savaşının öncüsü oldu.
Gençlik Yılları ve “Genç Müslümanlar” Hareketi
Mustafa ve Hiba çiftinin beş çocuğundan biri olarak 1925’te Bosanski Samac şehrinde doğan İzetbegoviç, 3 yaşındayken ailesiyle Saraybosna’ya yerleşti. Eğitimini burada tamamlayan İzetbegoviç, daha gençlik yıllarında Müslümanlara uygulanan ayrımcılığa karşı tavır aldı. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Hırvatistan’daki faşist Ustaşa rejimi, Bosna Hersek’i ilhak ederek “Bağımsız Hırvatistan Devleti”ni (NDH) kurdu ve Müslüman Boşnakları zorla “Hırvat” kimliği altında toplamaya çalıştı. Aynı yıllarda “ırkçı” Sırpların kurduğu Çetnik hareketi de Müslümanlara yönelik katliamlara girişti.
Yugoslavya döneminde Boşnak toplumunda dini ve milli bilinç oluşturmayı amaçlayan “Genç Müslümanlar” oluşumunun aktif isimleri arasında yer alan İzetbegoviç, 1946’da gözaltına alındı ve henüz 21 yaşında 3 yıl hapse mahkum edildi. Cezaevinden çıktıktan sonra hukuk fakültesini bitiren İzetbegoviç, Josip Broz Tito yönetimindeki Yugoslavya’da da insan hakları mücadelesini sürdürdü. 1970’te yayımlanan “İslam Deklarasyonu” İslam dünyasında geniş yankı uyandırdı.
Fikirleri Yüzünden 14 Yıl Hapse Çarptırıldı
Tito’nun 1980’de ölmesiyle Yugoslavya’da milliyetçi söylem yeniden yükselişe geçti. 1983’te “Saraybosna Süreci” adıyla bilinen davada tutuklanan İzetbegoviç, “ifade suçu” ve “örgüt kurarak düşmanca faaliyet yürütmek” suçlamalarıyla 14 yıl hapis cezasına çarptırıldı. Cezaevinde geçirdiği yıllarda “Özgürlüğe Kaçışım – Zindandan Notlar (1983-1988)” adlı eserini yazan İzetbegoviç, 1988’de ilan edilen afla özgürlüğüne kavuştu. 1990’da kurulan Demokratik Eylem Partisinin (SDA) ilk genel başkanı seçildi ve Bosna Hersek’in başkanlık koltuğuna oturdu.
Savaş Yılları ve Bağımsızlık Mücadelesi
1990’ların başında Yugoslavya dağılırken Bosna Hersek’in bağımsızlığı tartışılmaya başlandı. 29 Şubat-1 Mart 1992’de düzenlenen tarihi bağımsızlık referandumuna katılanların yüzde 99,7’si “Evet” oyu kullandı. Referandumun akabinde Sırp paramiliter güçler Bosna Hersek’in çeşitli şehirlerinde katliamlara girişti. Tüm Bosnalılara bu saldırılara karşı direnme çağrısında bulunan İzetbegoviç’in liderliğinde zorlu bir mücadele başladı.
Sırplar, 3,5 yıl boyunca kuşatma altında tutarak yokluğa mahkum etmeye çalıştıkları başkent Saraybosna’nın yanı sıra Srebrenitsa, Prijedor ve Zvornik gibi birçok şehirde büyük soykırımlar gerçekleştirdi. Savaş, 1995’te imzalanan Dayton Barış Antlaşması’yla son buldu. Savaşta yaklaşık 200 bin kişi yaşamını yitirirken, İzetbegoviç antlaşma için “Bu, adil bir barış değil fakat savaşın devam etmesinden daha iyidir” ifadelerini kullandı.
Kalıcı Düşünce Mirası ve Vefatı
Sağlık sorunları nedeniyle 2000’de görevinden ayrılan Aliya İzetbegoviç, 19 Ekim 2003’te vefat etti. Vasiyeti doğrultusunda Saraybosna’daki Kovaçi Şehitliği’nde toprağa verildi. Düşünür kimliğiyle de tanınan İzetbegoviç; “Doğu ve Batı Arasında İslam”, “İslam Deklarasyonu”, “Özgürlüğe Kaçışım”, “Tarihe Tanıklığım” ve “Köle Olmayacağız” gibi değerli eserler bıraktı.
