29 Ekim 1923’te Cumhuriyet’in ilanıyla Türk milletinin tarihinde yeni bir devrin kapıları açıldı ve “Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir” sözü, devlet yönetiminde en belirgin şekliyle yerini aldı. Gazi Mustafa Kemal Atatürk önderliğinde Türkiye, Cumhuriyet’in ilanı ile inkılapların peşi sıra geleceği tarihi bir döneme başladı.
Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Büyük Önder Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün en büyük inkılabı olan Cumhuriyet, ilan edildiği dönemde kamuoyunda coşkuyla karşılandı. Osmanlı İmparatorluğu’nun ardından, Birinci Dünya Savaşı sonrasında işgale uğrayan Anadolu’da halkın, Mustafa Kemal Paşa önderliğinde verdiği Milli Mücadele, Ekim 1922’de zaferle sonuçlandı.
Cumhuriyet kelimesi ilk kez ne zaman telaffuz edildi?
Gazi Mustafa Kemal Atatürk, Cumhuriyet’e ilişkin düşüncelerini yakın çevresine ilk defa, “Cumhuriyet” kelimesini de telaffuz ederek, 20 Temmuz 1919 tarihinde Erzurum’da açıkladı. Erzurum Kongresi sırasında Mahzar Müfit Kansu’nun hükümet şeklinin ne olacağını sorması üzerine Atatürk, “Açıkça söyleyeyim. Şekli hükümet zamanı gelince, Cumhuriyet olacaktır.” yanıtını vermişti.
27 Ekim 1923’te İcra Vekilleri Heyeti’nin istifası ve yeni kabinenin kurulamaması üzerine Mustafa Kemal Paşa, İsmet İnönü ile birlikte yönetim biçiminin Cumhuriyet olması için yasa tasarısı hazırlayarak 29 Ekim 1923’te Meclis’e sundu. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nda yapılan değişikliklerin kabulü ile Cumhuriyet, TBMM tarafından ilan edildi.
101 pare top atışıyla duyuruldu
29 Ekim 1923’te Meclis’te yapılan uzun toplantıların ardından Cumhuriyet’in ilanı, Ankara’da “Yaşasın Cumhuriyet” sesleri ve 101 pare top atışı ile halka duyuruldu. Cumhuriyet’in ilan edildiği sırada henüz resmi bir bayram düzenlemesi bulunmazken, ilk kutlamalar halkın kendi organizasyonlarıyla gerçekleşti.
Ertesi yıl, 26 Ekim 1924 tarihli kararname ile kutlamalar resmi bir programa bağlandı. 19 Nisan 1925’te TBMM tarafından kabul edilen yasa ile 29 Ekim, resmi olarak milli bayram ilan edildi ve o günden bu yana yurtiçinde ve dış temsilciliklerde büyük bir coşkuyla kutlanmaya başlandı.
